Glôcôm (còn gọi là thiên đầu thống, cườm nước) là một nhóm bệnh lý về mắt gây tổn thương thần kinh thị giác, thường liên quan đến tình trạng tăng áp lực trong mắt. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa vĩnh viễn trên thế giới, đặc biệt nguy hiểm vì tổn thương do glôcôm gây ra là không thể phục hồi. Điều đáng lo ngại là bệnh thường tiến triển âm thầm, không gây đau đớn rõ ràng ở giai đoạn đầu, khiến nhiều người chỉ phát hiện khi thị lực đã suy giảm nghiêm trọng. Vì vậy, việc nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ đôi mắt của bạn.

Các dấu hiệu nhận biết bệnh glôcôm

1. Glôcôm góc mở (thể mạn tính)

Đây là thể bệnh phổ biến nhất và nguy hiểm nhất vì hầu như không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn sớm. Người bệnh cần chú ý nếu tiền sử gia đình có người đã được chẩn đoán glôcôm góc mở, người bị cận thị cao,… Ở giai đoạn muộn hơn, người bệnh có thể có một số dấu hiệu sau:

• Thu hẹp tầm nhìn ngoại vi (nhìn như qua đường hầm): mất dần thị lực ở vùng nhìn xung quanh trong khi vùng nhìn trung tâm vẫn còn tốt, khiến người bệnh khó nhận ra sớm.
• Khó khăn khi nhìn trong điều kiện ánh sáng yếu hoặc khi lái xe vào ban đêm.
• Cảm giác mỏi mắt, nhức đầu âm ỉ kéo dài không rõ nguyên nhân.

Ngoài ra còn có thể gặp một biến thể khác của bệnh là glocom nhãn áp không cao – bệnh có đặc điểm tổn thương trên thị trường phù hợp với tổn thương thị thần kinh theo kiểu glocom điển hình, mặc dù nhãn áp bình thường. Bệnh có thể gặp một những cá thể có yếu tố nguy cơ đặc biệt như huyết áp thấp, hội chứng ngừng thở khi ngủ, điều hoà mạch bất thường…vv.

Hình 1: Minh hoạ hình ảnh mà người bệnh glôcôm nhìn thấy

2. Glôcôm góc đóng (thể cấp tính)

Thể này diễn tiến nhanh và có thể gây mù chỉ trong vài ngày nếu không xử trí kịp thời. Các dấu hiệu cảnh báo gồm:

• Đau nhức mắt dữ dội, đôi khi lan lên nửa đầu cùng bên, đau không đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường.
• Nhìn mờ đột ngột, thị lực giảm nhanh.
• Nhìn thấy quầng sáng nhiều màu (như cầu vồng) xung quanh nguồn sáng, đặc biệt vào ban đêm.
• Mắt đỏ, cộm, chảy nước mắt.
• Buồn nôn, nôn ói kèm theo đau mắt (dễ nhầm với bệnh lý tiêu hóa).
• Đồng tử giãn và không phản ứng tốt với ánh sáng.

Hình 2. Mắt đang trong cơn glôcôm cấp tính

Một lưu ý quan trọng: Nếu xuất hiện các dấu hiệu của glôcôm góc đóng cấp, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt gần nhất trong thời gian sớm nhất có thể, vì đây là một cấp cứu nhãn khoa thực sự.

Ai là người có nguy cơ cao mắc bệnh glôcôm?

• Người lớn tuổi
• Người có tiền sử gia đình mắc glôcôm
• Người bị cận thị hoặc viễn thị nặng
• Người mắc bệnh đái tháo đường, cao huyết áp và các bệnh toàn thân khác có tổn thương mạch máu, do kém cấp máu nhãn cầu có thể là nguy cơ để bệnh glôcôm tiến triển
• Người sử dụng corticoid kéo dài (dạng tra mắt hoặc toàn thân)

Vì sao cần khám mắt định kỳ để phòng ngừa và điều trị sớm bệnh Glôcôm nếu có ?

Như đã nói, việc phát hiện và điều trị sớm bệnh Glôcôm là rất quan trọng vì các tổn thương do bệnh này gây ra là không thể phục hồi. Tuy nhiên, phần lớn các trường hợp glôcôm góc mở không có triệu chứng cho đến khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, do đó khám mắt định kỳ là cách duy nhất để phát hiện bệnh sớm. Ngay cả với thể glôcôm góc đóng, việc khám mắt định kỳ cũng giúp xác định sớm những trường hợp có nguy cơ cao hoặc đã mắc bệnh nhưng ở giai đoạn tiềm tàng/ giai đoạn sớm, từ đó có những biện pháp dự phòng và điều trị cụ thể để đạt được tiên lượng tốt nhất về chức năng thị giác cho bệnh nhân.

Các biện pháp thăm khám và thăm dò chức năng đối với bệnh glôcôm bao gồm:

• Đo nhãn áp
• Soi đáy mắt, đánh giá thần kinh thị giác
• Soi góc tiền phòng : xác định cấu trúc giải phẫu của mắt, xác định thể bệnh glôcôm là góc đóng hay mở, phân loại mức độ nguy cơ
• Đo thị trường (kiểm tra tầm nhìn ngoại vi)
• Chụp OCT ( chụp cắt lớp đáy mắt) để đánh giá cấu trúc thần kinh thị giác

Người từ 40 tuổi trở lên nên khám mắt tổng quát ít nhất mỗi 1-2 năm/lần, hoặc theo chỉ định của bác sĩ nếu thuộc nhóm nguy cơ cao.

Lời khuyên dành cho bệnh nhân

1. Đừng chủ quan chỉ vì mắt không đau, không đỏ – bệnh nhân vẫn có thể mắc bệnh glôcôm góc mở tiến triển âm thầm.

2. Đi khám ngay khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào về thị lực, đặc biệt nếu gặp 3 dấu hiệu sau cùng xuất hiện: đau nhức mắt, đỏ mắt, nhìn mờ.

3. Tuân thủ điều trị và tái khám đúng hẹn nếu đã được chẩn đoán glôcôm – bệnh không thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng có thể kiểm soát tốt nếu điều trị đúng cách.

4. Thông báo cho người thân trong gia đình cùng đi khám sàng lọc, vì glôcôm có yếu tố di truyền.

Khoa Chấn thương Glôcôm – CS 2D Nguyễn Viết Xuân

Bệnh viện Mắt Hà Nội