“Giàu hai con mắt, khó hai bàn tay”. Đôi mắt không chỉ là “cửa sổ tâm hồn” mà còn là công cụ lao động quan trọng nhất, giúp chúng ta làm việc, tạo ra thu nhập và chăm lo cho gia đình. Thế nhưng, trong quá trình sản xuất, chỉ một giây phút lơ là, thiếu cảnh giác, đôi mắt của chúng ta có thể phải đối mặt với những tổn thương vĩnh viễn.
Hàng năm, Khoa Tổng hợp của Bệnh viện Mắt Hà Nội tiếp nhận và điều trị rất nhiều ca chấn thương mắt. Đa số các bệnh nhân nhập viện đều do tai nạn bất ngờ trong quá trình lao động, sinh hoạt. Các nguyên nhân phổ biến nhất được ghi nhận bao gồm:
- Tổn thương do lực bật nén mạnh: Phổ biến nhất là tai nạn do dây chun, dây cao su buộc hàng đứt hoặc tuột, bật văng trực tiếp vào nhãn cầu gây tổn thương đụng dập nặng.
- Dị vật văng bắn với tốc độ cao: Quá trình vận hành máy cắt cỏ, máy mài, máy cắt hoặc thao tác của thợ gỡ đinh, đập búa khiến mạt kim loại, đất đá, rỉ sét bắn thẳng vào mắt, găm vào giác mạc; vòi phụt rửa xe áp lực lớn.
- Tổn thương do vật sắc nhọn: Thường gặp ở những người làm vườn, nông nghiệp khi cắt tỉa cây cối, vô ý để cành cây, lá sắc, gai nhọn đâm chọc vào mắt.
- Tổn thương do nhiệt và bức xạ: Tai nạn điển hình ở các thợ hàn, thợ cơ khí khi không đeo mặt nạ bảo hộ, khiến tia lửa hàn, mạt kim loại nóng chảy bắn vào gây bỏng mắt hoặc đau mắt hàn (bỏng giác mạc do tia cực tím).
Những mối nguy hiểm rình rập chực chờ
Tại môi trường làm việc, đặc biệt là các công trường, cánh đồng, nhà máy, xưởng cơ khí hay phòng thí nghiệm, đôi mắt luôn phải đối mặt với vô số “kẻ thù” vô hình và hữu hình:
- Vật sắc nhọn và dị vật: Bụi kim loại, phoi tiện, mạt gỗ, cát sỏi văng bắn vào mắt với tốc độ cao có thể gây trầy xước, rách giác mạc, đụng giập, xuất huyết, thậm chí đâm thủng nhãn cầu.
- Hóa chất độc hại: Các loại axit, bazơ, dung môi công nghiệp khi vô tình bắn vào mắt sẽ gây bỏng nặng, hoại tử mô mắt trong thời gian cực ngắn.
- Tia bức xạ: Tia lửa hàn, tia laser, tia cực tím (UV) nếu tiếp xúc lâu dài mà không có biện pháp che chắn sẽ gây viêm giác mạc, đục thủy tinh thể, suy giảm thị lực nghiêm trọng.
Hậu quả khôn lường từ một giây chủ quan
Chấn thương mắt không đơn thuần chỉ là một tai nạn, nó để lại những di chứng nặng nề và dai dẳng:
- Về sức khỏe: Đau đớn kéo dài, suy giảm thị lực, mù lòa vĩnh viễn, thậm chí phải múc bỏ nhãn cầu để tránh nhiễm trùng.
- Về kinh tế và gia đình: Chi phí điều trị nhãn khoa vô cùng tốn kém. Mất đi thị lực đồng nghĩa với việc mất đi khả năng lao động, từ người trụ cột gia đình, bạn có thể trở thành gánh nặng cho người thân.
- Về tâm lý: Cảm giác tự ti, trầm cảm khi phải sống trong bóng tối là một cú sốc tinh thần mà không ai muốn trải qua.
“Lá chắn thép” bảo vệ đôi mắt của bạn
Tuy nguy hiểm là vậy, nhưng hơn 90% các ca chấn thương mắt do tai nạn lao động hoàn toàn có thể phòng ngừa được nếu chúng ta tuân thủ các nguyên tắc sau:
1. Luôn mang kính bảo hộ
Đây là quy tắc sống còn. Hãy đeo kính bảo hộ đạt chuẩn, phù hợp với từng tính chất công việc (kính chống bụi, kính chống hóa chất, mặt nạ hàn…) mọi lúc, mọi nơi khi bước vào khu vực có rủi ro.
2. Kiểm tra thiết bị trước khi làm việc
Đảm bảo máy móc, tấm chắn an toàn của các loại máy mài, máy cắt luôn hoạt động tốt để ngăn chặn mạt vụn văng bắn.
3. Tuân thủ tuyệt đối quy trình an toàn
Không tự ý thay đổi quy trình làm việc, không đùa giỡn trong khu vực sản xuất. Xử lý hóa chất phải làm trong tủ hút hoặc nơi thông thoáng, có đồ bảo hộ chuyên dụng.
4. Bảo quản kính bảo hộ đúng cách
Thường xuyên vệ sinh kính, thay thế ngay khi kính bị trầy xước nhiều, mờ hoặc nứt vỡ để đảm bảo tầm nhìn và khả năng chịu lực.
Nguyên tắc sơ cứu “vàng” khi mắt bị tổn thương
Nếu không may xảy ra sự cố, việc xử lý đúng cách trong những phút đầu tiên sẽ cứu lấy thị lực của bạn:
- Tuyệt đối không dụi mắt: Việc dụi mắt sẽ khiến dị vật hoặc hóa chất chà xát mạnh hơn, gây tổn thương giác mạc nghiêm trọng.
- Bị hóa chất bắn vào mắt: Ngay lập tức rửa mắt dưới vòi nước sạch chảy nhẹ trong ít nhất 15–20 phút. Phải mở to mắt để nước rửa trôi hóa chất.
- Bị dị vật cắm vào mắt: Không cố gắng tự rút dị vật ra. Dùng băng gạc sạch hoặc cốc nhựa úp nhẹ lên mắt bị thương để bảo vệ, sau đó đến ngay cơ sở nhãn khoa gần nhất.
Thông điệp an toàn
“Kính bảo hộ có thể gây vướng víu một chút, nhưng sự mù lòa sẽ vướng víu cả một đời. Hãy đeo kính bảo hộ trước khi quá muộn!”
Sự an toàn của bạn là hạnh phúc của gia đình và là sự phát triển của cộng đồng. Hãy chung tay xây dựng một môi trường làm việc an toàn, nơi mọi người đều trở về nhà khỏe mạnh sau mỗi ca làm việc với đôi mắt sáng ngời!
Ths. Bs. Trần Thị Lệ Hoa
Khoa Tổng hợp – Bệnh viện Mắt Hà Nội
