Bàn tay là cầu nối của sự chăm sóc, yêu thương nhưng cũng có thể trở thành phương tiện lây truyền bệnh tật nếu không được vệ sinh đúng cách. Thực hiện vệ sinh tay thường xuyên và đúng quy trình là một trong những biện pháp đơn giản, hiệu quả nhất để phòng ngừa nhiễm khuẩn, bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.
Vì sao vệ sinh tay lại quan trọng đến vậy?
1. Khái niệm vệ sinh tay.
Vệ sinh tay (Hand hygiene): Là một thuật ngữ chung để chỉ hoặc rửa tay bằng xà phòng thường, rửa tay bằng xà phòng khử khuẩn hoặc chà tay bằng dung dịch vệ sinh tay có chứa cồn.
2. Các nhóm vi khuẩn có trên da bàn tay.
Trên da bàn tay có 2 nhóm vi khuẩn (VK): VK định cư và VK vãng lai. Trong đó nhóm VK vãng lai thường là những tác nhân chính gây bệnh và lây lan mầm bệnh trong cộng đồng, trong bệnh viện.
+ Vi khuẩn định cư: là các VK cư trú ở lớp sâu của biểu bì da và quanh móng tay. Phần lớn các VK định cư có độc lực thấp, ít có khả năng gây nhiễm khuẩn trừ khi chúng xâm nhập vào cơ thể qua các phẫu thuật, thủ thuật xâm lấn.
+ Nhóm VK vãng lai: là các VK do bàn tay ta tiếp xúc trực tiếp hoặc tiếp xúc gián tiếp qua các đồ vật, bề mặt mà người bệnh phát tán ra.
3. Tại sao bàn tay là tác nhân lây bệnh dịch trong cộng đồng.
– Tần suất tiếp xúc của bàn tay với các bề mặt cực kỳ cao:
Hàng ngày, bàn tay chạm vào vô số vật dụng công cộng chứa đầy mầm bệnh mà không hề hay biết: tay nắm cửa, nút bấm thang máy, tiền mặt, điện thoại, và thanh vịn xe buýt…
Các hoạt động chăm sóc và điều trị người bệnh do bàn tay tiếp xúc trực tiếp người bệnh hoặc gián tiếp qua các đồ vật xung quanh người bệnh.
– Thói quen vô thức đưa tay lên mặt hoặc các vùng da bị tổn thương
Con người có xu hướng chạm tay lên mắt, mũi, miệng hàng chục lần mỗi giờ hoặc động chạm vào các vùng da bị tổn thương. Đây chính là những “cửa ngõ” niêm mạc nhạy cảm giúp vi sinh vật dễ dàng xâm nhập.
Thông qua các hành động thông thường như bắt tay, tay bẩn bốc thức ăn hoặc chế biến thức ăn làm nhiễm khuẩn thực phẩm.
– Cấu tạo da tay thuận lợi cho vi sinh vật trú ngụ
Lòng bàn tay có nhiều nếp gấp, kẽ ngón tay và móng tay. Cấu trúc này tạo ra các vị trí lý tưởng cho vi khuẩn bám dính và trốn quét sạch.
· Vi khuẩn, virus có thể sinh tồn ổn định trên da tay từ vài giờ đến vài ngày nếu không bị rửa trôi hoặc khử khuẩn.
4. Các căn bệnh phổ biến lây truyền qua bàn tay.
Trong chuyên khoa mắt các bệnh có thể lây lan truyền bệnh nhanh trở thành các ổ dịch trong cộng đồng như: Viêm kết mạc ( Đau mắt đỏ), viêm loét giác mạc do các vi khuẩn, vi rút gây ra: Adenovirus, Tụ cầu, Hemophilus influenza, phế cầu, lậu cầu, trực khuẩn mủ xanh… Các bệnh này thường dễ bị lây bệnh qua đường tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mắt hoặc các đồ vật, bề mặt có dịch tiết của người bệnh thông qua đôi bàn tay.
Ngoài ra các bệnh dịch truyền nhiễm khác như: Cúm, covid-19, chân tay miệng, các bệnh đường ruột…Hầu hết các bệnh truyền nhiễm này, bàn tay là một trong những “cầu nối” chính lây truyền các mầm bệnh khi tiếp xúc với người bệnh hoặc chạm vào bề mặt nhiễm khuẩn.
Bàn tay không sạch tiềm ẩn hàng triệu vi khuẩn, virus và dễ dàng làm lây lan nhiều loại bệnh dịch nguy hiểm. Do vậy bàn tay là một trong những phương tiện chính làm lan truyền các căn nguyên gây bệnh dich trong cộng đồng.
5. Hiệu quả phòng ngừa nhiễm khuẩn của việc vệ sinh tay đúng cách.
Theo nhiều nghiên cứu của tổ chức y tế thế giới (WHO) và tại Việt Nam chỉ ra rằng việc vệ sinh tay đúng quy trình và đúng thời điểm có thể loại bỏ hầu hết các vi khuẩn, virus gây bệnh trên bàn tay, nhằm ngăn chặn, làm giảm nguy cơ phát tán tác nhân gây bệnh giúp làm giảm tỉ lệ nhiễm khuẩn trong bệnh viện cũng như trong cộng đồng.
Theo một nghiên cứu tại bệnh viện Bạch mai 2007 cho thấy số lượng vi sinh vật ở tay NVYT thực hiện đúng kỹ thuật VST(0,2log) thấp hơn so với NVYT thực hiện VST không đúng kỹ thuật (1,0log).
Vì vậy thực hiện tốt việc vệ sinh tay và vệ sinh tay đúng cách trong gia đình, trong thực hành chăm sóc và điều trị tại bệnh viện là biện pháp đơn giản và hiệu quả nhất trong phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm trong cộng đồng, các nhiễm khuẩn chéo trong bệnh viện nhằm cắt đứt phương tiện trung gian truyền bệnh.
6. Các phương pháp và quy trình vệ sinh tay đạt hiệu quả.
· Các phương pháp vệ sinh tay: có 02 phương pháp vệ sinh tay
+ Phương pháp vệ sinh tay bằng nước và xà phòng thường: phương pháp này áp dụng cả khi nhìn thấy có vết bẩn hoặc không có vết bẩn trên bàn tay.
+ Phương pháp vệ sinh tay bằng các dung dịch chế phẩm có chứa cồn: phương pháp này chỉ áp dụng khi không nhìn thấy vết bẩn trên bàn tay bằng mắt thường.
Quy trình các bước vệ sinh tay bằng xà phòng.
Bước 1 – Làm ướt bàn tay dưới vòi nước , lấy xà phòng và chà sát 2 lòng bàn tay vào nhau
Bước 2 – Chà sát 2 lòng bàn tay này lên mu bàn tay và kẽ ngoài các ngón bàn tay kia và ngược lại ( 5 lần ) .
Bước 3 – Chà sát 2 lòng bàn tay vào nhau và miết mạnh các kẽ ngón tay (5 lần)
Bước 4 – Chà sát mặt ngoài các ngón bàn tay này vào lòng bàn tay kia và ngược lại ( 5 lần )
Bước 5 – Dùng bàn tay này xoay ngón cái bàn tay kia và ngược lại ( 5 lần )
Bước 6 – Chụm các ngón đầu bàn tay này xoay vào lòng bàn tay kia và ngược lại ( 5 lần ) .Rửa sạch toàn bộ lòng bàn tay đến cổ tay dưới vòi nước chảy và làm khô tay.
* Ghi chú: Thời gian chà xát bàn tay với xà phòng tối thiểu là 30 giây
Quy trình các bước vệ sinh tay bằng dung dịch có chứa cồn.
Bước 1 – Lấy 3ml dung dịch chứa cồn vào lòng bàn tay, xoa 2 lòng bàn tay vào nhau.
Bước 2 – Chà lòng bàn tay này lên mu và kẽ ngoài các ngón tay của bàn tay kia và ngược lại (5 lần) .
Bước 3 – Chà 2 lòng bàn tay vào nhau, miết mạnh các kẽ ngón tay (5 lần)
Bước 4 – Chà mặt ngoài các ngón tay của bàn tay này vào lòng bàn tay kia (5 lần)
Bước 5 – Dùng lòng bàn tay này xoay ngón cái của bàn tay kia và ngược lại (5 lần)
Bước 6 – Xoay đầu ngón tay này vào lòng bàn tay kia và ngược lại. (5 lần)
* Ghi chú: Thời gian chà tay tối thiểu 30 giây hoặc chà xát tay cho đến khi tay khô.
Mỗi đôi bàn tay sạch là một lá chắn góp phần ngăn ngừa bệnh tật và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Hãy thực hiện vệ sinh tay đúng thời điểm, đúng quy trình để chung tay xây dựng môi trường sống và môi trường khám chữa bệnh an toàn hơn.
Khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn – Bệnh viện Mắt Hà Nội
